सिटीपोष्ट
काठमाडौं, ७ साउन । नेपाली कांग्रेसभित्र बढ्दो आन्तरिक असन्तुष्टि र नेतृत्वशैलीप्रति उठिरहेका प्रश्नबीच संस्थापनइतर समूहले औपचारिक रूपमा राष्ट्रिय भेला आह्वान गरेको छ । बीपी कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवसको अवसरमा नेपाल प्रज्ञा भवनमा बुधबार आयोजित कार्यक्रममा साउन २९ गते राष्ट्रिय भेला गर्ने घोषणा गर्दै उक्त समूहले पार्टीभित्रको शक्ति–सन्तुलन, निर्णय प्रक्रियाको पारदर्शिता र संगठनात्मक एकताको विषयलाई नयाँ बहसमा ल्याएको छ ।
यो घोषणा केवल एउटा कार्यक्रम तय गर्नु मात्र नभई कांग्रेसभित्र विकसित हुँदै गएको गहिरो असमझदारी र नेतृत्वप्रति बढ्दो असन्तुष्टिको सार्वजनिक अभिव्यक्ति पनि हो । कार्यक्रममा बोल्ने अधिकांश नेताहरूले पार्टी सञ्चालन शैली, निर्णय प्रक्रिया र आन्तरिक लोकतन्त्रका विषयमा गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्, जसले आगामी दिनमा कांग्रेसभित्र शक्ति पुनर्संरचना र सम्भावित ध्रुवीकरणको संकेतसमेत दिएको छ ।
कार्यक्रममा नेता प्रकाशमान सिंहले लामो समयसम्म एकताको प्रयास गरिएको भए पनि अपेक्षित सहमति नबनेपछि अब स्पष्ट रूपमा अगाडि बढ्ने निर्णय गरिएको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार, “हामीले सकेसम्म मिलेर जाने प्रयास ग¥यौँ, त्यसका लागि समय पनि लियौँ । तर अब निर्णयमा पुग्नैपर्ने अवस्था आयो, त्यसैले साउन २९ गते राष्ट्रिय भेला गर्ने निर्णय गरेका छौँ।”
सिंहको भनाइले संस्थापनइतर पक्षले आफूलाई ‘समझदारी खोज्ने पक्ष’ का रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको देखिन्छ । तर, उनले संस्थापन पक्षलाई “व्यक्तिवादी चिन्तनतर्फ उन्मुख” भएको आरोप लगाउँदै आन्तरिक विवादको मुख्य कारण नेतृत्वशैली रहेको संकेत गर्नुभएको छ ।
नेता डा. शेखर कोइरालाले पार्टी सञ्चालन शैलीप्रति अझ कडा टिप्पणी गर्दै कांग्रेसभित्र “हुकुमी शासन” को प्रवृत्ति विकसित हुँदै गएको आरोप लगाउनुभयो । उहाँका अनुसार, निर्णय प्रक्रियामा परामर्श र सहभागिताको अभाव देखिएको छ, जसले संगठनको लोकतान्त्रिक चरित्रमा प्रश्न उठाएको छ ।
विशेषगरी वडा सभापतिहरूलाई बिना स्पष्टीकरण पदबाट हटाइएको घटनालाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै उहाँले यस्तो निर्णय शैली अस्वीकार्य भएको बताउनुभयो । “नेपाली कांग्रेस निरंकुशताको अन्त्यका लागि जन्मिएको पार्टी हो, तर अहिले भित्रै निरंकुशता देखिन थालेको छ,” उहाँले भन्नुभयो ।
कोइरालाको यो अभिव्यक्ति केवल आलोचना मात्र नभई पार्टीको ऐतिहासिक मूल्य–मान्यतासँग वर्तमान अभ्यासको तुलना पनि हो, जसले नेतृत्वलाई नैतिक दबाबमा राख्ने प्रयास गरेको देखिन्छ ।
पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलाले पार्टी सभापति गगन थापालाई प्रत्यक्ष रूपमा सम्बोधन गर्दै साहसिक निर्णय लिन आग्रह गर्नुभयो । उहाँले “अकपट” भएर पार्टी एकताको पहल गर्नुपर्ने भन्दै नेतृत्वले निर्णायक भूमिका खेल्न नसके संकट झन् गहिरिने चेतावनी दिनुभयो ।
उहाँको भनाइमा, “खुला छाती राखेर कांग्रेसलाई जोड्ने आँट गर्नुस्, कसैले रोक्छ भने त्यसलाई पन्छाउनुस्।” यसले संस्थापनइतर पक्ष नेतृत्वसँग केवल संवाद मात्र नभई स्पष्ट प्रतिबद्धता र पहल चाहिरहेको संकेत गर्छ ।
सिटौलाले राष्ट्रिय भेला नयाँ कार्यदिशा तय गर्ने मंच हुने उल्लेख गर्दै त्यसबाट पार्टीको आगामी रणनीति स्पष्ट हुने बताउनुभयो । यसले उक्त भेला केवल औपचारिक कार्यक्रम नभई रणनीतिक मोड बन्ने सम्भावना देखाउँछ ।
निवर्तमान कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले पनि कार्यक्रममार्फत आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्दै पार्टीभित्र सम्मान र मर्यादाको प्रश्नलाई केन्द्रीय मुद्दा बनाउनुभयो । उहाँले “सम्मानका लागि सम्झौता नगर्ने” स्पष्ट घोषणा गर्दै संगठनभित्र आफूहरूको भूमिका निष्क्रिय नहुने बताउनुभयो ।
उहाँका अनुसार, पार्टी एकताको जिम्मेवारी मुख्यतः नेतृत्वमा रहेको छ । “सभापतिले नचाहेसम्म पार्टी एक हुन सक्दैन,” उहाँले भन्नुभयो ।
नेता खड्काले आफूहरूको एकताको आग्रहलाई “बार्गेनिङ” भनेर व्याख्या गरिएकोप्रति आपत्ति जनाउँदै यो आरोप अस्वीकार्य भएको बताउनुभयो । उहाँले १४औँ महाधिवेशनपछि बनेको शक्ति–सन्तुलनलाई समेटेर संगठन विस्तार गर्नुपर्ने धारणा पनि राख्नुभयो ।
संस्थापनइतर पक्षले विशेष महाधिवेशनको वैधतामाथि समेत प्रश्न उठाएको छ । खड्काले उक्त महाधिवेशनलाई “विधानविपरीत” भएको टिप्पणी गर्दै संगठनात्मक प्रक्रियाको वैधानिकता र पारदर्शितामा प्रश्न उठाउनुभयो । यो बहस केवल प्रक्रियागत विषय मात्र नभई पार्टीभित्र शक्ति–वितरण र वैधताको लडाइँसँग पनि जोडिएको छ । यदि यो विवाद समाधान हुन सकेन भने भविष्यमा संगठनात्मक निर्णयहरूमा थप अवरोध आउन सक्ने देखिन्छ ।
पूर्वमहामन्त्री डा. शशांक कोइरालाले लिखित वक्तव्यमार्फत पार्टी नेतृत्वलाई समयमै समस्या समाधान गर्न आग्रह गर्दै स्पष्ट चेतावनी दिनुभएको छ । उहाँका अनुसार, असन्तुष्टि, अविश्वास र समूहगत प्रतिस्पर्धा समयमै सम्बोधन नगरे पार्टी कमजोर मात्र नभई विभाजनको अवस्थासम्म पुग्न सक्छ ।
“यदि पार्टी एकतामा क्षति पुग्यो भने त्यसको राजनीतिक र नैतिक जिम्मेवारी नेतृत्वले लिनुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो । यसले नेतृत्वमाथि उत्तरदायित्वको प्रश्नलाई अझ प्रस्ट रूपमा उठाएको छ ।
उहाँले बीपी कोइरालाको राष्ट्रिय मेलमिलाप नीति स्मरण गर्दै वर्तमान चुनौतीको सामना गर्न कांग्रेसले त्यस्तै दूरदृष्टि अपनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याउनुभयो । यसले ऐतिहासिक सन्दर्भमार्फत वर्तमान नेतृत्वलाई मार्गनिर्देशन गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ ।
नेपाली कांग्रेसभित्रको यो असन्तुष्टि नयाँ होइन, तर पछिल्लो समय यसले संगठित रूप लिएको देखिन्छ । विशेष महाधिवेशन, नेतृत्व चयन, संगठन विस्तार र निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिताको अभावजस्ता विषयले विवाद चर्काएको छ । संस्थापन पक्ष र इतर समूहबीच लामो समयदेखि शक्ति–सन्तुलनको संघर्ष चलिरहेको छ । तर, हालको परिस्थिति विशेष गरी नेतृत्वशैली, निर्णय प्रक्रिया र संगठनात्मक समावेशितासँग सम्बन्धित देखिन्छ ।
साउन २९ गते हुने भनिएको राष्ट्रिय भेला अब केवल एक बैठक होइन, कांग्रेसभित्रको शक्ति समीकरण पुनःपरिभाषित गर्ने सम्भावित मोड बन्न सक्छ । यस भेलाबाटःनयाँ कार्यदिशा तय हुन सक्छ,संगठनात्मक रणनीति स्पष्ट हुन सक्छ,नेतृत्वप्रति औपचारिक दबाब बढ्न सक्छ,सम्भावित ध्रुवीकरण वा पुनःएकताको आधार तयार हुन सक्छ नेपाली कांग्रेस अहिले एक महत्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ ।
एकातर्फ ऐतिहासिक रूपमा लोकतन्त्रको वाहक मानिएको पार्टीभित्र नै आन्तरिक लोकतन्त्रको प्रश्न उठिरहेको छ भने अर्कोतर्फ नेतृत्वप्रति बढ्दो असन्तुष्टि खुला रूपमा अभिव्यक्त भइरहेको छ ।
संस्थापनइतर पक्षको राष्ट्रिय भेला आह्वानले यी असन्तुष्टिहरूलाई औपचारिक बहसमा ल्याएको छ । अब प्रश्न केवल कसले के भने भन्ने होइन, पार्टीले कसरी प्रतिक्रिया जनाउँछ भन्ने हो ।
यदि संवाद, सहमति र सहकार्यको मार्ग अपनाइएन भने यसले संगठनात्मक कमजोरी मात्र होइन, व्यापक राजनीतिक प्रभाव पनि पार्न सक्छ । तर, यही अवस्थाले सुधारको अवसर पनि प्रदान गरेको छ । यदि नेतृत्व र समूहहरू समयमै गम्भीर बने भने ।
आगामी राष्ट्रिय भेला त्यसैको परीक्षण हुनेछ । कांग्रेस विभाजनतर्फ जान्छ कि पुनःएकताको नयाँ अध्याय सुरु गर्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्