सिटीपोष्ट
काठमाडौं, २८ जेठ । नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई दीर्घकालीन रूपमा मजबुत बनाउने उद्देश्यसहित उच्च क्षमतायुक्त विद्युत् प्रसारण पूर्वाधार निर्माणतर्फ महत्त्वपूर्ण कदम चालिएको छ । मिलेनियम च्यालेञ्ज एकाउण्ट (एमसिए)–नेपालले एमसिसी नेपाल कम्प्याक्टअन्तर्गत दुई ठूला सबस्टेशन र करिब तीन सय किलोमिटर लामो प्रसारण लाइन निर्माण कार्य औपचारिक रूपमा सुरु गरेसँगै, देशको विद्युत् प्रणालीलाई आधुनिक र भरपर्दो बनाउने प्रयासले नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ ।
नुवाकोटको रातमाटे र तनहुँको नयाँ दमौलीमा निर्माण हुने सबस्टेशन तथा २९७ किलोमिटर लामो प्रसारण लाइन सञ्जालको शिलान्याससँगै नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको विद्युत् पूर्वाधार निर्माणतर्फ ठोस सुरुआत गरेको मानिएको छ । यो आयोजना संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट प्राप्त ५५ करोड अमेरिकी डलर अनुदान र नेपाल सरकारको करिब १९.७० करोड अमेरिकी डलर लगानीमा अघि बढिरहेको छ, जसले द्विपक्षीय विकास साझेदारीको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण प्रस्तुत गर्छ ।
यो आयोजना केवल निर्माण परियोजना मात्र होइन, नेपालको ऊर्जा भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको रणनीतिक पहल हो । नेपालमा उत्पादन भइरहेको जलविद्युत् ऊर्जालाई प्रभावकारी रूपमा वितरण गर्न प्रसारण पूर्वाधारको अभाव लामो समयदेखि प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेको छ । उत्पादन बढ्दै जाँदा पनि पर्याप्त प्रसारण लाइन नहुँदा ऊर्जा व्यवस्थापनमा समस्या देखिँदै आएको सन्दर्भमा यो परियोजना अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
एमसिसी कम्प्याक्टअन्तर्गत निर्माण हुने तीनवटा ४०० केभी उच्च क्षमतायुक्त सबस्टेशन र ३१५ किलोमिटर प्रसारण लाइनमध्ये आज सुरु गरिएको भाग २९७ किलोमिटर लामो छ, जसमा लप्सीफेदी–रातमाटे–न्यू हेटौँडा, रातमाटे–न्यू दमौली र न्यू दमौली–न्यू बुटवल खण्ड समावेश छन् । यी संरचनाले नेपालको राष्ट्रिय विद्युत् ग्रीडलाई सुदृढ पार्दै प्रसारण अवरोधलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
अर्थ सचिव तथा एमसिए–नेपाल सञ्चालक समितिका अध्यक्ष डा. घनश्याम उपाध्यायले यस आयोजनालाई नेपालको आर्थिक विकाससँग प्रत्यक्ष जोडिएको लगानीका रूपमा व्याख्या गर्नुभएको छ । उहाँका अनुसार, ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र औद्योगिक विस्तारलाई गति दिन प्रसारण पूर्वाधारको सुदृढीकरण अपरिहार्य छ ।
ऊर्जा क्षेत्रमा सुधार हुँदा मात्र देशमा औद्योगिक उत्पादन, रोजगारी सिर्जना र लगानी आकर्षणमा वृद्धि हुने भएकाले, यस परियोजनालाई आर्थिक रूपान्तरणको आधारका रूपमा पनि हेरिएको छ ।
नेपालका लागि अमेरिकी कार्यवाहक राजदूत स्कट अर्बमले यो परियोजनालाई नेपालको ऊर्जा भविष्य निर्माण गर्ने ‘मेरुदण्ड’का रूपमा उल्लेख गरेका छन् । उहाँका अनुसार, भरपर्दो विद्युत् आपूर्तिले घरपरिवारदेखि उद्योगसम्म सबै क्षेत्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ ।
यो अभिव्यक्तिले केवल परियोजनाको महत्व मात्र नभई, नेपाल–अमेरिका सम्बन्धको विकास साझेदारीको आयामलाई पनि उजागर गर्छ । एमसिसी परियोजना विगतमा राजनीतिक बहसको केन्द्रमा रहे पनि, यसको कार्यान्वयनले अब व्यवहारिक उपलब्धितर्फ ध्यान केन्द्रित भएको संकेत दिन्छ ।
एमसिसीका आवासीय राष्ट्रिय निर्देशक डायन फ्रान्सिस्कोले यो लगानीले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रको पूर्ण सम्भाव्यता उपयोग गर्न सहयोग गर्ने बताउनुभएको छ । नेपालसँग जलविद्युत् उत्पादनको ठूलो सम्भावना भए पनि, पर्याप्त प्रसारण पूर्वाधार अभावका कारण त्यसको पूर्ण उपयोग हुन सकेको छैन ।
यो परियोजना सम्पन्न भएपछि नेपाललेःआन्तरिक रूपमा स्थिर विद्युत् आपूर्ति सुनिश्चित गर्न,उद्योग तथा व्यवसायलाई निरन्तर ऊर्जा उपलब्ध गराउन,छिमेकी देशहरूसँग ऊर्जा व्यापार विस्तार गर्न
जस्ता अवसरहरू प्राप्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यवाहक कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठले यी संरचना छुट्टै प्रणाली नभई राष्ट्रिय प्रसारण सञ्जालकै हिस्सा भएको स्पष्ट पार्नुभएको छ । यसले भविष्यमा ऊर्जा व्यवस्थापन अझ प्रभावकारी हुने र लोड व्यवस्थापन तथा प्रणाली सन्तुलनमा सुधार आउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।
यस परियोजनाको निर्माण कार्यमा चारवटा प्रमुख निर्माण कम्पनी संलग्न छन् । टेक्नो इलेक्ट्रिक एण्ड इन्जिनियरिङ कम्पनीले दुई सबस्टेशन निर्माण गर्नेछ भने अन्य तीन संयुक्त उपक्रमहरूले विभिन्न प्रसारण लाइन खण्ड निर्माण गर्ने जिम्मा पाएका छन् ।
यसले ठूला पूर्वाधार परियोजनामा निजी क्षेत्रको सक्रिय सहभागितालाई पनि प्रोत्साहन गर्ने देखिन्छ । साथै, निर्माण अवधिमा रोजगारी सिर्जना र स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
यस्ता ठूला पूर्वाधार परियोजनाले स्थानीय स्तरमा दुई प्रकारका प्रभाव पार्छन एकातिर विकास र अवसर, अर्कोतिर केही चुनौती । प्रसारण लाइन विस्तारका क्रममा जग्गा उपयोग, वातावरणीय प्रभाव र स्थानीय सरोकारका विषय उठ्न सक्ने भएकाले, परियोजनाले सन्तुलित र संवेदनशील कार्यान्वयन आवश्यक पर्छ ।
सरकार र आयोजनाले स्थानीय समुदायसँग सहकार्य गर्दै पारदर्शी ढङ्गले काम अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता यसले औंल्याउँछ ।
यो परियोजनाबाट हुने लाभ केवल बिजुली आपूर्तिमा सीमित रहने छैन । दीर्घकालीन रूपमा यसलेः औद्योगिक उत्पादन वृद्धि,ऊर्जा निर्यातमार्फत विदेशी मुद्रा आर्जन,ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा विद्युतीकरण विस्तार
आर्थिक गतिविधिमा तीव्रता र स्ता बहुआयामिक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
एमसिए–नेपालका कार्यकारी निर्देशक खड्गबहादुर विष्टले यस दिनलाई ऊर्जा पूर्वाधार विकासको “कोसेढुङ्गा” का रूपमा उल्लेख गर्दै, यसले नेपाललाई क्षेत्रीय ऊर्जा बजारमा प्रमुख भूमिका खेल्न सक्षम बनाउने विश्वास व्यक्त गरेका छन् ।
एमसिसी नेपाल कम्प्याक्ट अन्तर्गतको यो परियोजना कागजबाट कार्यान्वयनको चरणमा प्रवेश गर्नु आफैंमा महत्वपूर्ण उपलब्धि हो । तर अबको सबैभन्दा ठूलो चुनौती यसको समयमै, पारदर्शी र प्रभावकारी कार्यान्वयन हो ।
नेपालले लामो समयदेखि भोग्दै आएको ऊर्जा प्रसारण समस्याको समाधानतर्फ यो परियोजना एउटा निर्णायक कदम बन्न सक्छ । यदि यसलाई योजना अनुसार सम्पन्न गर्न सकियो भने ।
यसैगरी, अमेरिकी सहयोग परियोजना एमसीसी कार्यान्वयन सुरुवात भएको विरोधमा विप्लव नेतृत्वको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी र मोहन वैद्य नेतृत्वको क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालले विरोध गर्दै आएता पनि एमसीसी कार्यान्वयनमा आएको छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्