पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्ध एचपिभी खोप अभियान देशभर

काठमाडौँ, २५ माघ । नेपालमा किशोरीको दीर्घकालीन स्वास्थ्य सुरक्षालाई केन्द्रमा राख्दै पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्ध एचपिभी (ह्युमन पापिलोमा भाइरस) खोप लगाउने विशेष अभियान देशभर चरणबद्ध रूपमा सुरु गरिएको छ । स्थानीय तहको समन्वयमा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयहरूले सञ्चालन गरिरहेको यो अभियानअन्तर्गत ९ देखि १४ वर्ष उमेर समूहका किशोरीलाई लक्षित गरी खोप प्रदान गर्न थालिएको हो ।

स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर महिलामा देखिने क्यान्सरमध्ये एक प्रमुख समस्या हो । नेपालमा हरेक वर्ष हजारौँ महिलामा यो रोग देखिने गरेको तथ्याङ्कले देखाउँछ । यही पृष्ठभूमिमा सरकारले रोग लाग्नुअघि नै रोकथाम गर्ने उद्देश्यसहित एचपिभी खोप अभियानलाई प्राथमिकतामा राखेको हो । एचपिभी भाइरसकै कारण अधिकांश पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुने भएकाले किशोरावस्थामै खोप लगाउनु प्रभावकारी मानिन्छ ।

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार यो नियमित खोप कार्यक्रमअन्तर्गत नभई विशेष अभियान (क्याम्पेन) का रूपमा सञ्चालन भइरहेको छ । अभियान चरणबद्ध रूपमा देशभर विस्तार गरिँदै लगिएको छ, जसअन्तर्गत पहिलो चरणमा विद्यालय तहमा अध्ययनरत तथा विद्यालय बाहिर रहेका किशोरीलाई समेट्ने योजना बनाइएको छ ।

स्थानीय तह, विद्यालय प्रशासन, स्वास्थ्यकर्मी र महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको सहकार्यमा खोप अभियान सञ्चालन भइरहेको छ । यसले दुर्गम र ग्रामीण क्षेत्रसम्म सेवा पु¥याउन सहज भएको जनस्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । अभियानलाई सफल बनाउन पालिका स्तरमै समन्वय समिति गठन गरी खोप केन्द्र निर्धारण, सूचना प्रवाह र अभिभावकको सहभागिता सुनिश्चित गरिएको छ ।

यस अभियानअन्तर्गत किशोरीलाई एक मात्राको एचपिभी खोप दिइँदैछ । स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो वैज्ञानिक अध्ययन र विश्व स्वास्थ्य संगठनको सिफारिसअनुसार ९–१४ वर्ष उमेर समूहका लागि एक मात्रा खोप नै पर्याप्त प्रभावकारी हुने देखिएको छ । यसले खोप कार्यक्रमलाई सरल, लागत–प्रभावकारी र पहुँचयोग्य बनाएको छ ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार यो खोपले भविष्यमा पाठेघरको मुखको क्यान्सरको जोखिम उल्लेख्य रूपमा घटाउनेछ । किशोरी अवस्थामा लगाइएको खोपले प्रजनन उमेरसम्म पुग्दा शरीरमा आवश्यक प्रतिरोधात्मक क्षमता विकास गरिसकेको हुन्छ, जसले क्यान्सरजस्ता गम्भीर रोगबाट बचाउन मद्दत गर्छ ।

अभियान सुरु भएसँगै अधिकांश स्थानमा अभिभावकको सहभागिता सकारात्मक देखिएको छ । विद्यालयमार्फत जानकारी प्राप्त गरेपछि आफ्ना छोरीलाई खोप केन्द्रसम्म ल्याउने अभिभावकको संख्या बढ्दै गएको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् । विशेषगरी पाठेघरको मुखको क्यान्सरबारे चेतना विस्तार हुँदै गएपछि खोपप्रति विश्वास बढेको देखिन्छ ।

यद्यपि, केही स्थानमा खोपसम्बन्धी भ्रम र जानकारीको अभावका कारण हिच्किचाहट देखिएको स्वास्थ्यकर्मीहरू स्वीकार गर्छन् । यसलाई सम्बोधन गर्न स्वास्थ्य शिक्षा, अभिभावक अभिमुखीकरण र स्थानीय अगुवाको सहभागितामार्फत विश्वास निर्माण गर्ने प्रयास भइरहेको छ । महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाहरू घर–घरमै पुगेर खोपको महत्वबारे जानकारी दिइरहेका छन् ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार एचपिभी खोप अभियान सफल भएमा नेपालमा महिलाको क्यान्सरजन्य मृत्यु दर घटाउन महत्वपूर्ण योगदान पुग्नेछ । उपचारभन्दा रोकथाम सस्तो, प्रभावकारी र दीर्घकालीन हुने भएकाले राज्यको स्वास्थ्य खर्चमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रायः ढिलो पहिचान हुने रोग भएकाले धेरै महिलाले समयमै उपचार नपाउने समस्या रहँदै आएको छ । यस्तो अवस्थामा खोपमार्फत रोग नै हुन नदिनु सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय मानिन्छ । किशोरी उमेरमै खोप लगाउने यो नीति भविष्यका पुस्ताका लागि सुरक्षित स्वास्थ्य आधार तयार गर्ने दिशामा केन्द्रित छ ।

अभियान कार्यान्वयनमा स्थानीय तहको भूमिका महत्वपूर्ण देखिएको छ । खोप केन्द्र व्यवस्थापन, लक्षित समूह पहिचान, अभिभावकसँग समन्वय र जनचेतना अभिवृद्धिमा स्थानीय सरकार सक्रिय रूपमा लागेको छ । यसले संघीय संरचनाअन्तर्गत स्वास्थ्य सेवा प्रवाहको प्रभावकारिता पनि देखाएको छ ।

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले अभियानलाई पूर्ण रूपमा सफल बनाउन सबै अभिभावकलाई आफ्ना छोरीलाई समयमै खोप लगाउन आग्रह गरेको छ । स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै गरिएको यो पहलले दीर्घकालमा स्वस्थ महिला समाज निर्माणमा योगदान दिने विश्वास गरिएको छ ।

किशोरीलाई लक्षित एचपिभी खोप अभियान पाठेघरको मुखको क्यान्सर न्यूनीकरणतर्फको महत्वपूर्ण सार्वजनिक स्वास्थ्य कदम हो । विशेष अभियानमार्फत, स्थानीय तहको समन्वयमा र अभिभावकको सहभागितासहित सञ्चालन भइरहेको यो कार्यक्रमले भविष्यमा क्यान्सरको जोखिम घटाउने मात्र होइन, स्वास्थ्य सचेत समाज निर्माणमा पनि योगदान पु¥याउने अपेक्षा गरिएको छ । सरकार, स्वास्थ्यकर्मी, अभिभावक र समुदायको संयुक्त प्रयासले मात्र यस्तो अभियान दीर्घकालीन सफलतामा परिणत हुने देखिन्छ ।